Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) są powszechnie stosowane na całym świecie. W aptekach znajdziemy zarówno preparaty bez recepty, służące do doraźnego łagodzenia dolegliwości o umiarkowanym nasileniu, jak i wydawane wyłącznie z przepisu lekarza przy objawach o dużym nasileniu. Jak działają te leki i na co warto uważać podczas ich stosowania?
Czym są i jak działają niesteroidowe leki przeciwzapalne?
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) działają jednocześnie na trzy sposoby – przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie. Do tej grupy należy wiele substancji, z których bez recepty dostępne są np.:
- ibuprofen,
- deksketoprofen,
- naproksen,
- diklofenak,
- kwas acetylosalicylowy.
Mechanizm działania NLPZ polega na hamowaniu aktywności enzymów cyklooksygenazy, które odpowiadają za produkcję prostaglandyn. To związki, które pełnią w organizmie różne funkcje:
- wywołują i podtrzymują reakcję zapalną,
- powodują lokalny obrzęk, zaczerwienienie i ocieplenie tkanek,
- uwrażliwiają receptory bólowe (nocyceptory), obniżając ich próg pobudliwości,
- oddziałują na ośrodek termoregulacji w mózgu, prowadząc do wzrostu temperatury ciała.
Co ważne, środki te działają obwodowo, czyli w tkankach dotkniętych procesem chorobowym. Dzięki temu mogą złagodzić dolegliwości bólowe bezpośrednio w miejscu dotkniętym stanem zapalnym.
Niektóre niesteroidowe leki przeciwzapalne wykazują przy tym dodatkowe, indywidualne właściwości. Przykładowo deksketoprofen moduluje przewodnictwo bodźców bólowych, dzięki czemu może zmniejszać ryzyko przekształcenia się bólu ostrego w przewlekły[1].
W jakich wskazaniach stosuje się NLPZ?
Leki z grupy NLPZ są wykorzystywane w terapii szerokiego spektrum dolegliwości bólowych o różnej lokalizacji i pochodzeniu. Do głównych wskazań należą:
- bóle mięśniowo-szkieletowe, np. wynikające z przeciążeń czy urazów (skręcenia, stłuczenia, złamania)
- choroby przewlekłe układu ruchu – łagodzenie zaostrzeń w chorobie zwyrodnieniowej stawów, reumatoidalnym zapaleniu stawów czy zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa,
- problemy neurologiczne – np. bóle głowy, kręgosłupa, nerwobóle, rwa kulszowa,
- bolesne miesiączkowanie,
- bóle zębów, zarówno o podłożu zapalnym, jak i po wyrwaniu,
- infekcje – gorączka oraz bóle towarzyszące zakażeniom wirusowym i bakteryjnym,
- stany ostre, np. kolka nerkowa, kolka wątrobowa, ból pooperacyjny.
Działania niepożądane typowe dla NLPZ
Stosowanie NLPZ, jak wszystkich leków, wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Do najczęstszych należą dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, np. niestrawność, ból brzucha, zgaga czy nudności. NLPZ mogą uszkadzać błonę śluzową żołądka i dwunastnicy, co w skrajnych przypadkach prowadzi do krwawienia z przewodu pokarmowego lub choroby wrzodowej.
Co istotne, poszczególne NLPZ mogą różnić się stopniem ryzyka wystąpienia tych skutków ubocznych, np. w przypadku deksketoprofenu jest ono minimalne, dzięki czemu lek może być stosowany nawet przez osoby o wrażliwym przewodzie pokarmowym. Inne potencjalne działania niepożądane NLPZ to:
- zaburzenia czynności nerek,
- zwiększenie ryzyka nadciśnienia tętniczego,
- podwyższone ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych (np. zawału serca, udaru mózgu),
- reakcje alergiczne[2].
Pamiętajmy, że NLPZ są przeznaczone głównie do leczenia bólu ostrego i powinny być stosowane w najmniejszej skutecznej dawce przez możliwie najkrótszy czas. W przypadku wątpliwości lub konieczności dłuższego stosowania warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
[1] Woroń, J. (2020). Dlaczego w bólu ostrym należy rozważyć zastosowanie deksketoprofenu? Forum Medycyny Rodzinnej, 14(2): 51-56.
[2] Tuszyński P. K. (red.), Ból z perspektywy farmaceuty, Wydawnictwo Farmaceutyczne, Kraków 2019.
